De kunst van droge architectuur

De kunst van droge architectuur

Via het materiële en immateriële erfgoed kun je direct je cultuur en tradities beleven. Ze vormen een startpunt voor een zoektocht naar de historische en maatschappelijke omstandigheden die hebben geleid tot je culturele identiteit. Een facet daarvan is de zgn. 'droge architectuur', die decennialang volledig werd genegeerd. Het was een traditionele vorm van bouwen zonder bindmiddel (spijkers, schroeven, cement) , droog dus. en vormt ook vandaag nog een vast bestanddeel van ieder cultuurlandschap aan de mediterrane kusten.

 

Toch werd dit materiële erfgoed lang beschouwd als van mindere waarde. Er was geen publieke of wetenschappelijke discussie rond dit fenomeen en er volgde geen beoordeling van de waarde ervan. Volstrekt onrechtvaardig, want in dit hele gebied, los van alle grenzen en culturen hebben ijverige handen steen voor steen verplaatst en prachtige structuren aangelegd. Zo vormden ze nederzettingen en hele rotsstenen muurlandschappen waaruit vele Europese culturen zijn verrezen.

Kažun
Zoran Jelača

Daarom is een plaats op de UNESCO-lijst van immaterieel cultureel erfgoed een belangrijke stap richting het behoud van deze traditie. Hoewel het onmogelijk is om alle stapelmuren, rotsstenen gebouwen of ommuurde wijngaarden te beschermen, moeten we de kennis behouden die eeuwenlang werd ontwikkeld en van generatie op generatie werd doorgegeven. De kunst van het stapelen van rotsmuren, waarmee ook kon worden onderscheiden wie welke velden had bewerkt, werd zonder enige geschreven tekst doorgegeven. En dat was van wezenlijk belang toen die traditie eind twintigste eeuw werd onderbroken.

 

Dankzij de inspanningen van de vereniging 4Grada-Dragodid en enkele instituten werd in 2016 de bouw van gestapelde rotsmuren grondig bestudeerd en beschermd als immaterieel cultuurgoed van de Republiek Kroatië. Het jaar daarop werd na een gezamenlijke nominatie van Kroatië, Cyprus, Frankrijk, Griekenland, Italië, Slovenië, Spanje en Zwitserland door de UNESCO het grote belang erkend van deze traditie. Eind 2018 werd het uiteindelijk opgenomen als beschermd cultuurgoed.

 

In een tijd dat ieder historisch spoor wordt vastgelegd met grote hoeveelheden megabites wordt het uiterst belangrijk dat bouwwerken zoals de gestapelde rotsmuren intuïtief worden ontcijferd, dat hun structuren en doelen worden ontdekt en daarmee iets van de rituelen en gewoontes van generaties die lang voor ons hebben geleefd.

Want de eenvoud en de functionaliteit van de traditionele bouwkunde en hun ecologische praktijken staan vandaag als een fascinerende uitdaging voor de moderne maatschappij en zijn architecten. Een duurzaam gebruik van bronnen zoals dat in het diepe verleden al gebeurde is, onder toepassing van de hedendaagse verhoudingen, de enige manier waarop de huidige generatie en de generaties van de toekomst kunnen overleven.